Spring direct naar de hoofdnavigatie of de inhoud

Patent of octrooi aanvragen: hoe werkt het?

Als ondernemer wilt u voldoen aan de marktvraag en de concurrentie voorblijven. Patenten (ook wel octrooien genoemd) kunnen hier een belangrijke rol in spelen. Maar wat is een patent? Waarom zou u octrooieren? En wat is ervoor nodig om een patent te verkrijgen? Op deze pagina leggen we alle ins en outs uit rondom patenten of octrooien, zodat u uw innovatie beter kunt laten renderen.

Inhoudsopgave

Soorten intellectuele eigendomsrechten

Er bestaan verschillende soorten intellectuele eigendomsrechten (IE). Het octrooirecht, ook wel patentrecht genoemd, beschermt een uitvinding op een technisch proces of product voor maximaal 20 jaar. Het is een verbodsrecht; anderen mogen (zonder uw toestemming) uw uitvinding niet maken, gebruiken, verkopen, verhuren of leveren.

Het merkenrecht beschermt merken die geregistreerd zijn in het merkenregister. Hier kunt u diverse uitvoeringen vastleggen, zoals het woordmerk, beeldmerk, vormmerk, maar ook geluiden en zelfs geuren kunnen een merk vormen.

Via het modellenrecht wordt het uiterlijk (zoals patronen en 3D-vormen) van nieuwe en unieke ontwerpen en producten beschermd. Binnen de Europese Unie is registratie mogelijk tot twaalf maanden na de eerste onthulling van een model.

Voorbeeld rechten

Geheimhouding of patenteren

In de keuze tussen een patent aanvragen en geheimhouding van uw innovatie, zijn er vier zaken belangrijk:

  • Kúnt u het geheim houden? Soms is geheimhouding niet mogelijk, bijvoorbeeld als de innovatie een paperclip is met een speciale vorm, die voor iedereen zichtbaar is.
  • Is het na te maken? Zo is Coca-Cola heel goed in staat door middel van geheimhouding te voorkomen dat het recept gereproduceerd wordt.
  • Is het te octrooieren? De innovatie moet voldoen aan de vereisten voor octrooiering.
  • Is de levenscyclus van de innovatie lang genoeg? Het duurt enige tijd voordat het patent verleend wordt. Als de economische levensduur van de innovatie korter is dan de tijd die nodig is om het patent te verkrijgen, dan is patenteren in de meeste gevallen – vanuit economisch perspectief – niet interessant.

Doel van een octrooi of patent

Door strategisch om te gaan met uw intellectuele eigendom, versterkt u uw positie en laat u uw innovatie optimaal renderen. Het voorkomt dat anderen met uw technologie aan de haal gaan; een patent biedt bescherming tegen misbruik door anderen. Daarnaast versterkt een patent niet alleen uw concurrentiepositie, het maakt u ook aantrekkelijker voor partners en investeerders doordat het hun meer zekerheid biedt. Bovendien brengt intellectuele eigendom de mogelijkheden voor waardevermeerdering door licenties of verkoop met zich mee. Zo creëert u zekerheid in een fase waarin het er voor uw bedrijf op aan komt.

Vereisten voor een octrooi of patent aanvragen

Wilt u een patent aanvragen? Dan moet uw uitvinding aan een drietal vereisten voldoen: nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid.

Nieuwheid:
Dit houdt in dat uw uitvinding vóór de indiening van de patentaanvraag nergens ter wereld openbaar is gemaakt. Ook niet door uzelf. Het nieuwheidsvereiste is doorgaans geen hele grote barrière en niet alle aspecten van een uitvinding hoeven nieuw te zijn. Een combinatie van bekende zaken of een slimme keuze zou uw uitvinding al nieuwheid kunnen verschaffen. Als u goed over uw uitvinding heeft nagedacht, is er vaak al een nieuw aspect aan te wijzen.

Inventiviteit:
Dit betekent dat uw uitvinding niet voor de hand ligt. De vraag of een uitvinding inventief is, wordt vaak beoordeeld aan de hand van de vraag of de uitvinding een verbetering brengt ten aanzien van wat al bekend is. Bijvoorbeeld doordat het een probleem oplost waarvoor de oplossing voor een gemiddelde vakman niet voor de hand lag. Stelt u zich bijvoorbeeld een wereld voor waarin sinds jaar en dag stoelen bekend zijn met precies vier poten, maar niet met minder dan vier poten. Deze stoelen hebben het probleem dat ze wiebelen. Nu heeft u gevonden dat het wiebelprobleem wordt opgelost, niet door extra stabiliseringselementen toe te voegen, maar door er juist één poot vanaf te halen. Dat zou (in die fictieve wereld) wel eens een octrooieerbare uitvinding kunnen zijn.

Industriële toepasbaarheid:
Dit wil zeggen dat de uitvinding gemaakt of toegepast moet kunnen worden in de industrie of nijverheid. Over het algemeen is dit een lage barrière en voldoen vrijwel alle technische uitvindingen die commercieel toepasbaar zijn aan dit vereiste.

Het proces voor een patent aanvragen

Bekijk eerst onderstaande video eens waarin we de procedure voor het aanvragen van een patent uitleggen:

Patentprocedures lijken vaak ingewikkeld en kostbaar. De route met de drie fasen die hieronder wordt geschetst spreekt velen aan, omdat we daarmee de kosten uitstellen en opties openhouden. Het is de meest gangbare weg naar octrooibescherming.

Fase 1 – Prioriteitsaanvraag
Een eerste stap van het aanvragen van een patent is de prioriteitsaanvraag, ook wel premier depot genoemd. In deze fase adviseert uw octrooigemachtigde, op basis van uw doelstellingen, over de aanvraagstrategie. Vervolgens stelt hij of zij op basis van uw wensen de prioriteitsaanvraag op. Een belangrijk moment, omdat deze bepalend is voor uw octrooirechten. De datum waarop we de aanvraag indienen geldt als prioriteitsdatum voor het octrooi, dat maximaal 20 jaar geldig is. Alles wat na deze prioriteitsdatum gepubliceerd wordt heeft geen invloed op de geldigheid van uw octrooi. Na ongeveer acht maanden ontvangt u een nieuwheidsrapport. Samen met de octrooigemachtigde bespreekt u de vervolgstappen om uw octrooiaanvraag sterker te maken. De prioriteitsaanvraag mag tekstueel aangepast worden, maar inhoudelijk mag er niets aan worden toegevoegd.

Fase 2 – Internationale fase
Inhoudelijke zaken toevoegen kan wél in een eventuele vervolgaanvraag, die uiterlijk twaalf maanden na de prioriteitsdatum ingediend moet zijn. Vaak is dit een internationale aanvraag, ook wel PCT’er genoemd. Hierin kunt u nieuwe uitvoeringsvormen, voorbeelden en zelfs nieuwe ideeën toevoegen. Voor deze toevoegingen geldt een eigen, en dus latere, prioriteitsdatum. Anders dan de naam doet vermoeden, leidt een internationale aanvraag niet tot een internationaal octrooi, maar geeft deze wel de mogelijkheid om uiteindelijk in vrijwel de hele wereld octrooirechten te vestigen. Het is tevens een manier om tijd te kopen en kosten uit te stellen, omdat u nu nog geen keuze hoeft te maken voor de landen waarin u een octrooi wilt hebben. Na achttien maanden worden de aanvraag en het nieuwheidsrapport gepubliceerd.

Fase 3 – Nationale / regionale fase
Uiterlijk twee en een half jaar na de prioriteitsdatum moet u kiezen in welke landen u een octrooi wilt hebben. Onze octrooigemachtigde adviseert u bij het maken van deze keuze.
Wilt u bijvoorbeeld in meerdere Europese landen een octrooi aanvragen? Dan is een Europese octrooiaanvraag interessant. Het Europees Octrooibureau beoordeelt dan de nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid van uw uitvinding. Uw octrooigemachtigde heeft in deze fase vaak overleg met deze instantie om uw aanvraag zo soepel mogelijk door het proces te loodsen. Na gemiddeld twee jaar is uw Europees octrooi een feit. Hierna volgt validatie in de landen zelf, waarna u jaarlijks per land instandhoudingskosten betaalt.

Proces van octrooi aanvragen

Wat kost een patent?

Gemiddeld kost het verkrijgen van een patent in Nederland en België ongeveer € 8.000; voor Duitsland is dit € 14.000. Hiervoor werkt een octrooigemachtigde, op basis van uw doelstelling, de aanvraagstrategie uit en wordt de patentaanvraag opgesteld en ingediend. Het uiteindelijke bedrag is afhankelijk van uw doelstellingen en de complexiteit van uw uitvinding. Wilt u bijvoorbeeld in meerdere Europese landen een patent? Dan wordt gewoonlijk een Europees patent aangevraagd en vervolgens na verlening per land gevalideerd. Dat is doorgaans voordeliger dan aparte verleningsprocedures per land. 

Een Europese octrooiverleningsprocedure kost gemiddeld circa € 20.000 tot aan de verlening, waarna de validatiekosten gemiddeld circa € 1.000 per land bedragen (globale schattingen). In landen buiten Europa kunnen de kosten voor het verkrijgen en in stand houden van een patent heel erg uiteenlopen. Dit heeft onder andere te maken met de vertalingsvereisten, lengtes van procedures en complexiteit van de uitvinding. Verder betaalt u instandhoudingskosten voor het in stand houden van uw octrooirechten.

Veelgestelde vragen over patenten

De snelheid is sterk afhankelijk van waar men octrooi wenst te krijgen,  welke procedure men volgt en hoe sterk de vinding is waarvoor men bescherming wenst.  

Voor Nederlandse en Belgische octrooien is de verleningsprocedure zeer voorspelbaar. Circa anderhalf jaar na het indienen van de aanvraag wordt octrooi verleend. Dit octrooi is formeel niet getoetst op geldigheid, maar is wel voorzien van een nieuwheidsrapport met schriftelijke opinie afgeleverd door het Europese Octrooibureau (EOB). Op verzoek van de aanvrager kan het octrooi zelfs op een kortere termijn verleend worden. Wettelijk gesproken kan het octrooi verleend worden vanaf het moment dat de octrooiaanvraag aan alle formaliteiten voor de verlening van het octrooi voldoet.

De verleningsprocedure voor Duitse octrooien omvat wel een formele inhoudelijke beoordeling. De verleningsprocedure neemt gemiddeld drie jaar in beslag, mits er geen verzoeken om verlenging van de termijnen worden ingediend.

Voor Europese octrooiaanvragen (die ook voor Nederland,  België en Duitsland verleend kunnen worden) duurt de verleningsprocedure gemiddeld twee jaar, al zijn er uitschieters naar meer dan 10 jaar bekend. Voor een belangrijk deel heeft de aanvrager invloed op de snelheid. Wanneer snel octrooi gewenst is, kan er bijvoorbeeld een verzoek om versnelde beoordeling gedaan worden.

Trage verleningsprocedures hebben  voordelen. Er kunnen zo veel kosten worden uitgesteld. Een trage verleningsprocedure biedt ook langer mogelijkheden de commerciële waarde van de vinding in te schatten en de verleningsprocedure(s) daarop af te stemmen. Ook houdt men daarmee de concurrenten langer in onzekerheid over de precieze beschermingsomvang van het uiteindelijke octrooi.  

Vertraging van de verleningsprocedure en uitstel van kosten is ook een belangrijke reden waarom internationaal georiënteerde organisaties ervoor kiezen om eerst een internationale aanvraag in te dienen  (PCT-aanvraag) en op basis daarvan nationale/regionale aanvragen in te dienen. Hiermee kan maximaal 30 maanden uitstel worden verkregen.

Octrooiverleningsprocedures kunnen een aanzienlijke investering zijn. Aangezien een octrooi in essentie een nationaal recht is, dient zowel de verleningsprocedure als de instandhouding in elk land afzonderlijk afgewikkeld te worden.

In de eerste plaats zijn er kosten voor het opstellen en indienen van de aanvraag. Vaak liggen deze tussen de 6.000 en 10.000 euro, inclusief officiële taksen. In sommige landen, waaronder Nederland en België, hoeven er gewoonlijk geen verdere kosten gemaakt te worden tot aan verlening. Na verlening zijn wel jaarlijks zogeheten instandhoudingstaksen verschuldigd.

In veel landen, waaronder Duitsland, volgt echter een verleningsprocedure, met verdere kosten.  

Wie octrooibescherming wenst in meerdere Europese landen, kiest meestal voor een zogeheten Europees octrooi. Dit is een kostenefficiënte en uniforme verleningsprocedure die centraal verloopt via het Europees Octrooibureau. Deze procedure geldt voor alle landen die zijn aangesloten bij het Europees Octrooiverdrag. Kosten voor het opstellen en indienen van de aanvraag en de procedure tot en met verlening kunnen sterk uiteenlopen, afhankelijk van de complexiteit en de duur van de procedure. Voor een Europese verleningsprocedure bedragen deze kosten gemiddeld ca. 20.000 euro. Na verlening van een Europees octrooi moet men kiezen in welke van de aangesloten landen het octrooi van kracht moet worden, waarvoor dan de benodigde formaliteiten worden afgehandeld (de zogenoemde validatie).  Voor veel landen is bijvoorbeeld de vertaling van het octrooi of althans de octrooiconclusies vereist. Ook zijn er jaarlijks instandhoudingstaksen verschuldigd. De valideringskosten in Europa kunnen snel oplopen tot meer dan 1.000 euro per land. Veel bedrijven kiezen er daarom voor een verleend Europees octrooi in een beperkt aantal landen van kracht te laten worden, bijvoorbeeld in de landen met de grootste afzetmogelijkheden of in de landen waar de voornaamste concurrenten produceren. 

Voor de verlening en instandhouding van octrooien in grote landen buiten Europa,  zoals China, Japan of de VS,  gelden vergelijkbare overwegingen.

Dat kan. Het is wel belangrijk te beseffen dat een octrooiaanvraag een juridisch document is, dat technische kennis zeer nauwkeurig omschrijft met het doel deze kennis om te zetten in een (zo breed mogelijk) recht. Zoals voor elk juridisch document geldt ook voor een octrooiaanvraag dat deze aan allerlei eisen moet voldoen. De octrooiverleningsprocedure duurt vaak jaren en het is niet mogelijk om later nieuwe aspecten aan de aanvraag toe te voegen. Bij indiening moet de uitvinding dus accuraat zijn beschreven. Daarvoor gelden een aantal basisregels ten aanzien van de vorm en wijze van formuleren, die een octrooigemachtigde zich eigen heeft gemaakt. Zonder ervaring in de juiste wijze van het omschrijven van de technische kennis waarop octrooi wordt aangevraagd, is de kans groot dat na een jarenlange verleningsprocedure blijkt dat de tekst niet voldoet. Bijvoorbeeld omdat de aanvraag niet meer het gewenste product of proces beschermt, of dat geen octrooi kan worden verkregen omdat de uitvinding niet nawerkbaar is beschreven, zelfs als de uitvinding als zodanig aan alle materiële eisen zou voldoen.

Dat is afhankelijk van de situatie. Over het algemeen geldt “hoe sneller hoe beter”, omdat de uitvinding nieuw en inventief moet zijn om haar te kunnen octrooieren. Hoe sneller men een aanvraag indient, hoe kleiner de kans dat kennis erover openbaar wordt of dat een concurrent die onafhankelijk min of meer hetzelfde uitvindt eerder een octrooiaanvraag heeft ingediend. Echter geldt – zeker op het gebied van de chemie en life sciences – dat het gunstig is wanneer er op het moment van aanvragen een goede onderbouwing is van de voordelen van de uitvinding en de toepassing ervan. Aan  een octrooiaanvraag kan later niets inhoudelijks worden toegevoegd. Daarom dient op het moment van aanvragen voldoende bekend te zijn hoe de verschillende kenmerken samenhangen en welke toepassingsgebieden interessant zijn. Octrooiaanvragen met een speculatief karakter, zonder onderbouwing, kunnen worden afgewezen op grond van een gebrek aan nawerkbaarheid dan wel inventiviteit.

Octrooien zijn verbodsrechten: met een octrooi kan men anderen beletten de uitvinding (bedrijfsmatig) toe te passen, maar een octrooi geeft niet automatisch het recht die uitvinding zelf toe te passen. Dit recht geldt maximaal 20 jaar, voor door de octrooihouder te bepalen landen naar keuze. Een alternatieve manier om de uitvinding te beschermen tegen toepassing door derden is bijvoorbeeld door de uitvinding geheim te houden. Dit is meestal goedkoper en er bestaat geen tijdslimiet, maar het resultaat is meer onzeker. Het biedt geen bescherming tegen reverse-engineering door concurrenten of tegen derden die onafhankelijk tot een vergelijkbare uitvinding komen. Bovendien kan een ex-werknemer de geheime kennis meenemen naar een concurrent. Tegen dat laatste biedt wetgeving op basis van Europese richtlijn, 2016/943/EU enig soelaas.  Mocht men op grond van dergelijke wetgeving iets tegen gestolen of achterhaalde bedrijfsgeheimen willen ondernemen, dan is onder meer een goed registratiesysteem van die bedrijfsgeheimen nodig.

Diverse landen, waaronder Duitsland en China, kennen als alternatief voor een octrooi, naast geheimhouding, het zogeheten gebruiksmodel. In Duitsland staat dit bekend als ‘Gebrauchsmuster’. Het gebruiksmodel biedt dezelfde beschermingsomvang als een octrooi, maar is niet geschikt voor alle uitvindingen. Het kan met name een geschikt middel zijn voor de bescherming van producten, maar niet voor processen.  Ook is de maximale duur van het recht in het algemeen korter. In Duitsland is de maximale beschermingstermijn 10 jaar. In tegenstelling tot een octrooi, wordt in Duitsland voor een gebruiksmodel echter geen inhoudelijk onderzoek verricht. Om die reden zijn de kosten voor een gebruiksmodel aanzienlijk lager dan die voor een octrooi.

Toon alle veelgestelde vragen

Bel onze experts

Mohammad Ahmadi Bidakhvidi

Mohammad Ahmadi Bidakhvidi

  • Europees en Nederlands octrooigemachtigde
  • Associate
Annemie Jaeken

Annemie Jaeken

  • Europees, Nederlands en Belgisch octrooigemachtigde
  • Partner
Meer experts